Door Thomas Heerma van Voss, 18-6-‘10

Beeld: Jelmer de Haas

Vanaf vandaag ligt Alledaagse Waanzin in de winkels. Vorig jaar werkten Sticks en A.R.T. binnen de groep Fakkelbrigade al samen, nu droppen ze voor het eerst een gezamenlijk album. "Ik schreeuw niet meer zoals vroeger. Als je daar je hele identiteit aan ophangt, blijft er uiteindelijk niets over als het wat minder gaat. Nu wil ik gewoon muziek pompen, dat is alles."

Het is precies tien jaar geleden dat Spuugdingen op de Mic verscheen: het alom geprezen debuut van het toen nog nauwelijks bekende Opgezwolle. Met Vloeistof (2003) en vooral Eigen Wereld (2006) vestigde het Zwolse trio zich vervolgens definitief binnen de Nederlandse hiphopscene, waarna de mannen besloten dat het tijd werd voor wat anders. Delic besloot een wereldreis te maken en ook Sticks en Rico waren toe aan een nieuwe uitdaging. Aangezien die andere Zwolse producer Kubus zijn muzikale geluk aan het beproeven was met Bang Bang, was er binnen de Zwolse scene dus volop ruimte voor een nieuwe sound. Dat werd A.R.T.: tijdens de Buitenwesten-shows in 2004 en 2005 niets meer dan een bevriende toeschouwer, anno 2010 al steeds meer een gerespecteerde producer binnen de scene. In 2007 deed hij tamelijk stilletjes zijn intrede met de single Spaanse Vlieg, en op het vorig jaar verschenen debuut van Fakkelbrigade hield hij zich als enige beatbakker knap staande. Ruim een jaar later doet hij dit kunstje dunnetjes over en ditmaal heeft hij de handen ineengeslagen met Fakkelbrigadier Sticks. Het resultaat: Alledaagse Waanzin.

"Dit was helemaal geen vooropgezet plan," legt Sticks uit. Hij zit er tevreden bij in de luxueuze fauteuil van het Amsterdamse The Convent Hotel. Aan zijn rechterzijde bevindt zich A.R.T., duidelijk de meest zwijgzame van de twee, en voor zijn neus staat een bakje theezakjes waar hij zo nu en dan mee speelt. "We maakten samen al tracks voor het Fakkelbrigade-album. Gewoon chillen samen in de studio, wat tracks opnemen. Je kent het wel. En toen op een gegeven moment, een paar maanden na Colucci Era, hadden we een hoeveelheid tracks waarbij we begonnen te denken: hier moeten we iets mee gaan doen."

Op menig website wordt Alledaagse Waanzin als een nieuw soloalbum van Sticks aangekondigd, zelf spreken de twee van een samenwerkingsproject - maar echt veel doet het er niet toe, beamen ze beide. "Er zijn mensen die mijn vorige twee albums [Microphone Colossus, 2004, en Fakkelteit, 2007] als soloalbums zien, anderen zien het als albums met Kubus en Delic. Dat maakt me niet zoveel uit, eerlijk gezegd." Ook A.R.T. zit er niet mee dat zijn naam soms wordt overgeslagen, ondanks het feit dat deze wel op de voorkant prijkt. "Het gaat om de muziek," zegt hij kort en bondig. Na een stilte: "Het gaat om het samen in de studio zitten, het samen de tracks creëren. Meestal ontstonden beat en tekst tegelijkertijd, ter plekke, naast elkaar, dat was wel heel bijzonder. Af en toe droeg Sticks dan ook een oude plaat aan, om een sampletje vandaan te halen." Maar, benadrukt de producer, hij heeft nooit op oude samples willen terugvallen, zoals in menig hiphopplaat wel gebeurt. "We leven in 2010 man, ik ga geen loops achter elkaar zetten, dat heeft Premier al gedaan. En ik ga ook geen jazzy hiphop maken, want dat heeft A Tribe Called Quest al gedaan. Voor mij is het geen uitdaging om een oude sound na te doen. Je moet vooruit blijven denken."

Een vooruitstrevend samenwerkingsalbum dus, zo typeert het duo Alledaagse Waanzin. Ook inhoudelijk is het een album dat precies bij de huidige tijd past, en dan met name bij de dingen die Sticks beleeft. "Ik maak veel waanzin mee in mijn leven," zegt Sticks. "Denk daarbij aan de persoonlijke sfeer, dingen als relaties, maar ook om me heen zie ik het steeds meer voorkomen. Mensen schreeuwen vandaag de dag ontzettend veel. Want wie het meeste schreeuwt, krijgt de meeste aandacht, enige onderbouwing is nauwelijks vereist. Je wordt ook geacht nu overal altijd je mening over te geven, of te zeggen wat je elk moment van de dag aan het doen bent. Daar erger ik me nog wel eens aan, ik probeer er niet aan mee te doen. Vorige week las ik in één week een bejaardenverkrachter worden veroordeeld, ergens anders las ik over de rage dat mensen shotjes wodka via hun oog innemen, dat soort dingen; je krijgt ook alles mee tegenwoordig, met het internet is een soort beerput geopend. Je krijgt alles mee, of je het wilt of niet. Tegelijkertijd stompt die overvloed je volgens mij juist af."

Hierom koos Sticks voor de titel Alledaagse Waanzin, ontleend aan de bundel Erections, Ejaculations, Exhibitions and General Tales of Ordinary Madness (Charles Bukowski, 1972). "Waanzin, dat dekt precies de lading van veel wat ik meemaak. Bij dingen uit je leven zoek je snel naar een betiteling, omdat je het niet kan begrijpen. Voor de meeste dingen heb ik geen verklaring, voor het hele leven eigenlijk, ik doe ook maar wat. Waanzin, kortom. Alledaagse waanzin vind ik dan nog sterker, want die combinatie contrasteert zo mooi. Waanzin is een krachtterm, alledaags klinkt juist wat banaal."

Bukowski is niet de enige schrijver die Sticks voor het album heeft geïnspireerd, ook onder meer Jack Kerouac en Kurt Vonneguts Slaughterhouse-Five worden zijdelings genoemd. "Ik haal veel inspiratie uit literatuur," beaamt hij. "En dat niet alleen, ook acts als Hans Teeuwen of Ronald Goedemondt vind ik boeiend. Goedemondt hoorde ik laatst zeggen: 'Als je leeft volgens een beeld dat je van jezelf hebt, ben je automatisch al minder dan je kan zijn.' Zo'n zin vind ik echt pure lawness. Het intrigeert me, en in mijn hoofd ga ik op die vragen door. Ik koppel het aan wat ik zie gebeuren, het zet me aan het denken. En uiteindelijk beïnvloedt het me als ik teksten schrijf."

Maar verwacht van Alledaagse Waanzin nu geen uitgebreide en met subtiele verwijzingen doordrenkte beschouwing van de huidige tijdsgeest, maar eerder een persoonlijke beleving daarvan. Sticks verkondigt verhalen uit zijn persoonlijke leven, en wisselt deze geregeld af met een verwijzing hier en een punchline daar. "Zo wordt het ook niet te zwaar," licht hij toe. "Kijk, ik ben een warhoofd, ik ga heel associatief te werk. Juist dat vind ik ook interessant in teksten."

Deze verhalen worden zoals gezegd ondersteund door de producties van A.R.T., die minstens evenveel afwisseling in de muziek brengt als Sticks zelf. De vergelijkingen die aanvankelijk met Delic werden gemaakt, lijken daarmee definitief verleden tijd. Gelukkig maar? A.R.T. houdt zich op de vlakte. "Ik ben daar nooit mee bezig geweest." Sticks valt hem bij: "Door met Rico en mij te werken wordt hij vanzelf met Delic vergeleken en krijgt hij vanzelf kritiek over zich heen, maar toch staat hij helemaal zijn mannetje, ook weer op dit album. Dat vind ik knap. Hij verovert steeds meer zijn eigen plekje."

Alledaagse Waanzin vormt niet alleen een stap in de vestiging van A.R.T. binnen de scene, Sticks ziet het zelf ook als een nieuwe stap voorwaarts in zijn eigen carrière, die inmiddels alweer zeven officiële albums telt. "Ik kan steeds scherper formuleren wat ik vind," zegt hij. "Mijn eerste album met Kubus was natuurlijk een soort vrijetijdsproject, wat ook wel de charme ervan was, maar toch, dat valt er ook wel op te horen. Bij Fakkelteit lag het er misschien iets te dik bovenop, misschien wilden we iets te graag. Daar werden veel serieuze tonen aangeslagen, maar werd het al snel iets te donker. Hier heb ik ook serieuze nummers op staan, zoals de titeltrack, maar dat nummer is helemaal niet depressief; ook als ik aan het eind een eerbetoon aan Michael Jackson geef, wordt het niet zwaarmoedig. Je kan makkelijk vals sentiment in zulke tracks brengen, het wordt snel cheasy. Dat heb ik hier beter dan ooit weten te omzeilen."

En de mensen die na al die jaren en die consistente toestroom van albums een beetje Sticks-moe worden? Hij haalt er zijn schouders bij op. "Het gebeurt vaak dat mensen je ophemelen en vervolgens willen ze graag zien dat dat voorbij gaat. Als je Eigen Wereld als ons beste album beschouwt en daarna alles vindt tegenvallen, raad ik je aan niet meer naar onze nieuwe shit te luisteren. Kijk, ik dwing mensen niet om te luisteren, nooit gedaan ook. Ik vind het dope als je het doet, maar het hoeft niet. En wat je ook doet, ondertussen blijf ik gewoon doorpompen. Ik wil blijven groeien als artiest. Of mensen het tof vinden of niet, muziek blijf ik sowieso wel maken. Er zijn nog zoveel dingen die ik wil doen. Ik wil me blijven ontwikkelen.” Eén van die projecten is met Duvel, dat voor eind dit jaar op de planning staat. Veel wordt er nog niet over losgelaten, maar het lijkt er wel op dat de toch wat zure nasmaak van het mislukte Opgeduveld 2-project zodoende eindelijk wordt weggespoeld.

Hoe dan ook: na tien jaar telt Sticks nog steeds mee en het eind lijkt nog lang niet in zicht. "Iedereen krijgt wel een paar minuten shine," licht hij toe. "Als ik er nu nog steeds bij zou zitten als tijdens Buitenwesten, en nog steeds zou schreeuwen dat wij nummer één zijn, dan zou het een beetje zielig worden. Ik schreeuw niet meer. Als je je hele identiteit aan status ophangt, blijft er uiteindelijk niets meer over als het wat minder gaat. Het gaat er uiteindelijk om dat je zelf tevreden bent, dan hoef je ook niet van de toren te blazen. Denk ik. Ik wil gewoon muziek pompen, ik hoef niet in de spotlights; de rapper zelf doet er niet toe. Daarom ben ik gek op iemand als DOOM. Vroeger dacht ik daar misschien anders over, maar dat is dus groei. Natuurlijk ben ik aan de andere kant ook nog steeds wel een mannetje. Natuurlijk ontbreekt het me niet aan enige zelfverzekerdheid." Een korte stilte. "Tja, anders kan je net zo goed helemaal niet rappen, toch?"